Werken met een Chinees valt niet mee

“Working with a Chinese is not easy.”

Ciparo featured in Nederlands Dagblad.

Voor veel ondernemers is China het beloofde land. Personeel is goedkoop en werkt hard. Maar nu steeds meer Nederlandse bedrijven in China actief zijn, zien ze ook de keerzijde van diezelfde werknemers. ,,Ze stappen voor drie euro extra in de maand zo over naar de concurrent.”

PEKING/TIANJIN – ,,Chinezen vinden die werken op een westerse manier en ook nog volgens onze ethiek? Heel moeilijk.”

Thijs Cox vat samen waar hij als Nederlandse ondernemer tegenaan loopt. De directeur-eigenaar van Ciparo, een bedrijf dat handelt in oud papier, plastic en metaal, werkt dertien jaar in China. In de vestiging te Peking heeft hij te maken met circa vijftig Chinese medewerkers.

Hard werken? Ja, dat kan elke Chinees, zo heeft Cox inmiddels geleerd. ,,Maar mensen laten werken volgens onze standaard, kost veel selectie en training. Onze denkwijze is hun vreemd. Bij ons is ‘ja’ ook echt ‘ja’ en als je zegt dat iets geregeld is, is het ook geregeld. Een Chinees zegt wel ‘ja’, maar komt even makkelijk elke dag met een nieuwe smoes aanzetten. ‘Ja’ zeggen is hier een paar duizend jaar oude beleefdheidsvorm om je gesprekspartner niet voor het hoofd te stoten. Dat verander ik niet in een paar jaar.”

Arbeidsethos
Westerse ondernemers in China loopt het water in de mond als ze zien hoe goedkoop personeel is. Het minimumloon in een industriële miljoenenstad als Guangzhou bedraagt netto 800 yuan, tachtig euro per maand. Een beginnende hbo’er verdient met 5000 yuan (500 euro) een stuk meer, maar is nog altijd stukken goedkoper dan z’n West-Europese collega.

,,En daar komt bij dat het arbeidsethos van Chinezen op zich goed is”, zegt Ed Sinke. Hij is president-directeur van Aspecto Asia, een bureau dat personeel werft en selecteert voor bedrijven. Aspecto vestigde zich drie jaar geleden in China en opent binnenkort in Guangzhou de vierde vestiging. ,,Chinezen zijn erop ingesteld dat iedereen werkt. Veel en hard, in welke vorm dan ook. Men wil status en vooruitkomen. Mensen werken bovendien niet alleen voor het eigen welzijn, maar ook voor de familie. Er zijn wel wat sociale voorzieningen, maar met name voor werkenden. Wie bijvoorbeeld arbeidsongeschikt wordt, valt vooral terug op spaargeld en de familie. Zo’n samenleving zet aan tot hard werken.”

Maar hier houdt de lofzang van Sinke op. Het Chinese arbeidsethos is alleen voorbeeldig ,,als je er door een romantische bril naar kijkt”. Gaat het bijvoorbeeld om loyaliteit aan de werkgever, dan is er op de modale Chinees wel wat af te dingen. ,,Het jobhoppen (veelvuldig van baan veranderen, red.) is enorm; men vertrekt om drie euro extra in de maand naar de concurrent. Sommigen komen niet eens opdagen voor de eerste werkdag.”

Dat is geen moraal waar westerse ondernemers erg vrolijk van worden. Een belangrijk deel van hen kijkt met spanning uit naar het einde van de huidige vakantieperiode. Op 30 januari begon in China het nieuwe jaar en veel arbeiders hebben een week of twee verlof opgenomen om familie te bezoeken, vaak ver weg van de industriële centra aan de kust. En met name jonge arbeidsmigranten wacht daar nogal eens een verrassing, weet Ciparo-directeur Thijs Cox. ,,Hun ouders blijken dan een vrouw voor hen te hebben gevonden. Dat wordt dus trouwen en die jongens komen vaak niet meer terug.”

Dit jaar was de jaarwisseling voor veel bedrijven spannender dan ooit. ,,Volgens de Chinese horoscoop is het jaar van de hond begonnen. Dat schijnt een heel goed jaar te zijn om te trouwen…”

Gefantaseerd
Het is zo lastig om aan geschikt personeel te komen, dat wervings- en selectiebureau Aspecto Asia klanten heeft bij wie voortdurend vacatures openstaan. Sinke kent een chemisch bedrijf dat een vestiging in de economische zone bij Tianjin wil openen, maar het personeelsbestand in Sjanghai nog niet op orde heeft. Dus wordt de uitbreiding naar Tianjin uitgesteld. ,,Door de enorme economische groei zoekt iedereen personeel, ook hoger opgeleiden. China is dan wel de werkplaats van de wereld, maar er wordt veel meer gedaan dan simpel productiewerk. De industrie van de computerspelletjes bijvoorbeeld is booming en vraagt mensen met goede opleidingen.”

Chinese werknemers weten dit allemaal ook en realiseren zich dat ze daarom sterk staan. Sinke glimlachend: ,,Als het nodig is, worden cv’s zonder problemen bijeen gefantaseerd. Betrap je ze daarop, dan giechelen ze wat. ‘Slim dat je dat door hebt’, zeggen ze dan. Nee, slachtoffergedrag kennen ze niet.”

In het pasverschenen China Handboek 2006 betoogt directeur Ari van der Steenhoven van het advies- en trainingsbureau Eastwingate dat tweederde van de universiteitsdiploma’s in het Aziatische land vals zijn.

Trukendoos
Wat te doen om het juiste personeel aan te trekken en te houden? Ondernemer Thijs Cox geeft z’n werknemers veel training en opleiding om ze klaar te stomen voor een westers bedrijf. ,,Maar juist mensen met een goede opleiding vertrekken soms zomaar. Naar de concurrent, ja.”

De westerse trukendoos opentrekken om via tegemoetkomingen in de ziektekosten of fraaie pensioenregelingen personeel te trekken en te houden, werkt in China niet, zegt Ed Sinke. Waar moderne Chinezen wel gevoelig voor zijn, is geld. ,,Chinezen gaat het om het hier en het nu. Dus een goed salaris wil wel eens helpen. En westerse bedrijven zijn in het voordeel dat ze westers zijn; werken bij Philips bijvoorbeeld is statusverhogend. Elke Chinees die de kans krijgt, loopt weg bij de grote staatsbedrijven.”

Als westerse bedrijven mensen aannemen, moeten zij zich realiseren dat China een behoorlijke ontslagbescherming kent. ,,Start je een joint-venture met een Chinees bedrijf, dan moet je goede economische redenen aanvoeren om mensen te kunnen ontslaan. En vrouwen die zwanger zijn, hebben niet alleen recht op vier maanden zwangerschapsverlof, maar mogen na de bevalling ook nog eens twee jaar lang niet ontslagen worden.”

Geen initiatief
Maar misschien wel hét probleem waar westerse bedrijven tegenaan lopen, is het gebrek aan eigen initiatief en creativiteit van Chinese werknemers. Mede om deze reden werkt Philips in China samen met universiteiten in enkele grote industriële centra. Het elektronicaconcern zoekt veelzijdig talent en helpt daarom universiteiten met het invullen van opleidingen.

Het gebrek aan initiatief en creativiteit hangt nauw samen met het maoïsme, dat onafhankelijke denkers niet op prijs stelt, zegt Thijs Cox. China mag dan wel sinds 1979 kapitalistischer en vrijer zijn geworden, ,,kritisch leren denken duurt zeker een generatie. Veel grote bedrijven werken daarom in China met Taiwanese managers of leidinggevenden uit Hongkong. Die kennen de Chinese cultuur, hebben geleerd kritisch te zijn en spreken bovendien Engels.”

Die Chinese cultuur leidt ertoe dat als er tijdens het werk iets misgaat, werknemers wachten op ingrijpen van de chef. ,,Veel Chinezen zijn daarom nog moeilijk in te zetten voor managementfuncties”, oordeelt Aspecto-directeur Sinke.

Tegelijk moeten westerse managers die Chinezen onder zich krijgen, zich realiseren dat ze als een echte baas moeten optreden. ,,Wees een harde leider, want anders verlies je respect en luisteren ze niet meer naar je. De westerse manager die een probleem ‘in de groep gooit’, is weg. Dan raakt men helemaal in paniek.”

Het toppunt van gebrek aan creativiteit is die Chinese vrouw die op haar cv had gezet dat ze een cursus ‘persoonlijke doelstellingen vaststellen’ had gevolgd, vertelt Sinke. De westerse personeelsmanager die het sollicitatiegesprek voerde, vroeg vervolgens wat haar doelstellingen dan wel waren. ,,Dat wist ze nog niet, want het vaststellen van haar persoonlijke doelstellingen liet ze graag aan haar nieuwe chef over.”

Comments are closed